10 JAAR WATERSTOFNET

10 JAAR VLAAMS-NEDERLANDSE SAMENWERKING ROND WATERSTOF: ERVARINGEN EN PERSPECTIEVEN.

14 november 2019
Congres: Provinciehuis Noord-Brabant, ’s Hertogenbosch, Nederland.
foto’s Georges Janssens

Ruim 300 aanwezigen op dit uitermate interessant congres over de op ons afstevenende toekomst op gebied van energiebeleid met inachtname van de heersende en komende milieunormen.

Het WaterstofNet-team

Het team van Adwin Martens, directeur van WaterstofNet, heeft in de afgelopen jaren heel wat gerealiseerd en klaargemaakt opdat we in de volgende jaren die dingen zouden kunnen realiseren om de volgende generaties te vrijwaren van een doemscenario dat onze leefwereld onmogelijk zou maken.

Adwin Martens van WaterstofNet.

Heel wat sprekers kwamen aan bod, met lofwoorden, met presentaties van technische verwezenlijkingen, enz..
Waterstof lijkt dus de brandstof van de toekomst te zijn.

Bert de Colvenaer – Waterstofnet

Bert de Colvenaer, voorzitter van de Raad van Bestuur van WaterstofNet, geeft de start van dit tweejaarlijkse congres en zal het verder leiden als dagvoorzitter voor het voormiddagprogramma.

Wim van den donk

Wim van den donk, Commissaris van de Koning bij de provincie Noord-Brabant in Nederland, prijst de samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland in hetgrensoverschrijdende WaterstofNet.

Adwin Martens van WaterstofNet schetst dan in het kort de verwezenlijkingen van de voorbije jaren.
– Er zijn momenteel 10 waterstoftankstations in de Benelux.
– Buiten de eigen werkingsmiddelen (7 miljoen Euro over 10 jaar) kon Waterstofnet nog rekenen om 33 miljoen Euro uit de industrie, 28 miljoen Euro uit Europa en 10 miljoen Euro uit Vlaanderen en Nederland.
– Momenteel zijn er 110 projectpartners.
– 45 bedrijven werken actief mee aan het programma.
In die optiek zou waterstof tegen 2050 moeten rendabel zijn.

Bert van der Lingen

Bert van der Lingen, Consul-Generaal van het Consulaat-Generaal van het Koninkrijk de Nederlanden in Antwerpen, duidt al onmiddellijk op het belang van de grote havens die hubs voor waterstof moeten uitbouwen en vooral moeten samenwerken.
De overstap naar waterstof moet nu beginnen en de transitie erheen dient uitgebouwd te worden door gezamelijke initiatieven.
Als Vlaanderen koploper wil zijn in het waterstofgebeuren dan moet zeker gewerkt worden aan de aanpak in de energietransitie en ook andere landen erbij betrekken.
Overtollige elektriciteit gebruiken om waterstof te produceren, pijpleidingen van gas eveneens voor waterstoftransport laten dienen en coördineren van opslag en infrastructuur uitwerken: dit zijn maar enkele voorbeelden die zeker onder de aandacht moeten komen.

Bart Biebuyck, Hydrogen

Als men de Europese ambities moet waarmaken – o.a. 40 % minder CO² tegen 2030 – dan heeft dat ook een kostenplaatje zegt Bart Biebuyck, Executive Director Fuel Cell and Hydrogen Joint Undertaking.
Bij de privaat-publieke objectieven is er 1,85 miljard Euro nodig waarvan de helft gebruikt wordt voor (246) projecten.

Nederland is momenteel koploper hier en dan wordt er verwezen naar het Hydrogen Valley in het noorden van Nederland.

-Waterstof tankstations moeten uitgebouwd worden.
-De wetgeving en regelgeving moet zich aanpassen.
-Waterstofopslag in de grote havens is een must.
-Op gebied van veiligheid zijn opleidingen en begeleiden nodig.
-Samenwerking in de industrie is nodig: bv. project Green Octopus.
-EHSP European Hydrogen Safety Panel: een lopend initiatief.

Lisa Montanari, Commencial Managter Shell Hydrogen NL

Ook Shell is gewonnen voor Waterstof en dat horen we bij monde van Lisa Montanari.
Bij Shell is men ervan overtuigt dat waterstof de propere brandstof is van de toekomst. Voertuigen moeten om te beginnen een radius kunnen bereiken van 500 à 700 km.
Om zover te kunnen geraken zijn ook voorbereidende en samenwerkende maatregelen nodig: producenten, verdelers en gebruikers moeten met één visie naar buiten komen.
Momenteel zijn er in Duitsland reeds een 100-tal waterstof tankstations. Dit moet op Europees vlak zo vlug mogelijk algemeen worden.

Jonas Cautaerts, Business Development Colruyt Group/DATS24

Colruyt is zowat de tegenvoeter van het Nederlandse Jumbo. Hun moto is producten aanbieden tegen de laagste prijs.
Jonas Cautaerts van Colruyt betoogt dan ook dat die laagste prijs alleen maar kan als men kan rekenen op de laagste kost in het productieproces.
Reeds in 2012 is men er bij Colruyt al mee begonnen om waterstof te produceren voor eigen gebruik. Dit is ondertussen uitgegroeid tot een waterstof tankstation waarvan ook derden kunnen gebruik maken; dit station is sedert oktober 2019 multifuel.

Het multifuel tankstation van Colruyt in Halle, BE. De aangeduide prijs voor H² is onjuist omdat de display geen grotere bedragen kan tonen. (foto Colruyt)

Deze activiteit van DATS24 is slechts een onderdeel van 7 % van de Colruyt Group.
De productie van groene waterstof moet echter gebeuren op industriëel vlak: op kleine schaal is dit niet competitief en een grote schaal vraagt samenwerking met partners.
Colruyt voorziet een tweede tankstation in Antwerpen voor einde 2020.

Vanuit de windmolenparken moet de groene waterstofenergie worden aangevoerd, rechtstreeks of onrechtstreeks: innoveren hier is de boodschap.
Bij Colruyt rijden er momenteel 75 heftrucks en 21 wagens die hun energie halen uit hun waterstofproductie.

Colruyt ontwikkelde een truck (44 ton) met een waterstofcel: deze truck mag wegens de huidige regelgeving echt niet op onze wegen rijden…

In het ISMY Interreg (Park Wind Interreg 2 Seas Mers Zeeën) praat men over uitdagingen:
-in het openbaar vervoer (bus, trein, tram…),
-taxi’s, logistiek transport, vuilniswagens,
-maritiem transport, coaches (office-on-wheels),
-industrie.

Vuilnisophaalwagen elektrisch met waterstofcel (gemeente Groningen)

Als besluit wil Jonas Cautaerts (Colruyt) nog meegeven:
-technologie werkt alleen als de prijzen ervan zakken,
-nood aan een duidelijk beleid en regelgeving,
-partnership met een (h)echt commitment.

Ruud Bouwman, New Technologie Specialist VDL/ETS

VDL heeft heel wat ervaringen en ambities met bussen en heavy-duty op waterstof.
Ruud Bouwman vertelt dat reeds in 1998 de eerst waterstofbus werd gemaakt; een elektrische bus met een waterstofcel.
Ondertussen zijn dat al een 800-tal elektrische bussen.
Het grote probleem bij deze bussen is het gewicht van de batterijen waardoor het noodzakelijk werd alternatieven te zoeken en men terecht kwam bij de waterstofcel.
Die strategie van generatorsets zou kunnen toegepast worden in de binnenvaart, in vrachtwagens en bussen.

Elektrische VDL-bus met een waterstofcel in aanhanger ingebouwd; het volume van batterijen kan hierdoor drastisch worden beperkt.

De huidige kost om waterstof/elektrisch te rijden is veel duurder dan diesel.
Daarom moeten de generatorset kostprijzen met een factor 3 omlaag.
Dan stelt zich ook de opslag in trucks die lange afstanden moeten rijden; vergelijking van 1 liter diesel met daartegenover 12 liter waterstof. Of moet het waterstof zijn onder hoge of lage druk? Hier is onderzoek absoluut nodig.
Ook houdt men bij VDL de standaardisatie in het oog: standaard cellen en tanks.

In de strategie bij VDL spreekt men van flexibiliteit door modulaire opstelling:
-een modulair systeem voor alle heavy duty applicaties,
-een configuratie afhankelijk van het geplande gebruik:
-kleine batterij – trage oplading;
-grote batterij – snelle oplading;
-een reeks van uitbreidingsmogelijkheden,
-heavy duty
-TCO @ ICE level

Filip Smeets, Managing Director On-site Generation Hydrogenics

Hydrogenics is een toonaangevende leverancier van technologie van water elektrolyse en waterstof brandstofcellen met meer dan 60 jaar ervaring in het maken van waterstof systemen. Het bedrijf is overgenomen door Cummins en o.a. Air Liquide is één van de investeerders.

Filip Smeets schetst de evolutie van alkalische brandstofcellen naar PEM brandstofcellen; elektrolyse van waterstof is dus in volle evolutie.
Heel wat informatie en duiding is te vinden op de Hydrogenics website.

Jörg Gigler, bestuurder bij Waterstofnet

De namiddagzitting van het Waterstofcongres wordt geleid door Jörg Gigler van de Raad van bestuur WaterstofNet. Hij is ook directeur van TKI Nieuw Gas.

Deze Van Hool waterstof-elektrische bus zal vanaf december 2019 wordern ingezet in PAU, Frankrijk.
Deze trambus won het Grand Bus Award.

Geert Van Hecke, hoofd verkoop Openbaar Vervoer bij Van Hool, presenteert het familiebedrijf gelegen in Koningshooik, BE.
Al 70 jaar zijn ze innovatieve busbouwers met 90 % export ervan wereldwijd.
Met 4900 werknemers in 2 productie eenheden rollen er per jaar 1200 bussen en 4000 industriële voertuigen naar buiten.
Innovatie in technologie en flexibiliteit voor design en markt staan in het vaandel geschreven.

Geert Van Hecke, OV Van Hool

Wil men komen tot een openbaar vervoer met zero emissie bussen dan kan men zich toeleggen op trolleybussen, elektrische bussen met batterijen en fuelcel bussen.
Van Hool is nu al wereldleider en dit gaat nog in stijgende lijn.

Een waterstofinstallatie is momenteel nog 2 keer zo duur tegen een bus op uitsluitend batterijen, maar met de nodige innovatie en aangepaste infrastructuren moet dit in de toekomst worden weggewerkt door de vele voordelen van waterstof, waarvan de langere autonomie zeker een rol zal spelen.

Ingebouwde waterstofcel in een Van Hool trambus

Van Hool zal een speciale lijn opzetten waar ongeveer 100 fuelcel bussen per jaar worden gemaakt. Deze bussen en ook trambussen worden geleverd als de kompleet pakket.
Hun grote voordeel is dat ze meer dan een dag autonomie hebben en dat de prijs toch nog altijd de helft lager ligt dan een elektrische tram.

Innovatie voor lange afstandsvervoer is aan gang; de efficiency ervan is momenteel zeer klein. Competitie en concurrentie zijn ook de grote uitdagingen.

André Beukers is directeur van E-trucks Europe, een bedrijf dat zich toelegt op wagens die niet alleen elektrisch rijden maar ook nog gebruik maken van een verder reikende infrastructuur, zoals o.a. vuilnisophaalwagens.
Het batterijpakket voor zulke wagens resulteert dikwijls in een korte werktijd. Het volume dat het pakket inneemt moet dus verkleinen.
Een waterstofcel brengt hier de oplossing: een wagen kan zo met 15 kg waterstof een autonomie bereiken van zelfs 2 dagen.

André Beukers, E-Truck Europe

Als men tegen 2035 emissievrij wil opereren dan moet men nu investeren in materieel en infrastructuur. Zo zullen volgend jaar bv in Antwerpen twee vuilnisophaalwagens op waterstof worden ingezet en tegelijk zal een waterstofstation worden opengesteld door Dats24.

E-Trucks hanteert ook een politiek dat ze wagens bouwen voor een werktijd van 15 jaar met de optie dat er een upgrade kan gebeuren na 5 jaar en 10 jaar, zodat modernere technologieën kunnen worden ingebouwd.

Oskar Voorsmit, Business Development Manager PitPoint

Er moet snel werk gemaakt worden met de installatie van waterstoftankstations en dat moet kunnen met of zonder subsidies. Dit is de boodschap van PitPoint bij monde van Oskar Voorsmit.
Zowel op gebied van innovatie als op gebied van standaarden moet er nog een hele weg worden afgelegd.
Een netwerk van vaste stations zit in de planning: bv Antwerpen in 2020.
Ook mobiele stations moeten er komen: bv als inzet op het circuit van Francorchamps.
De manier van betalen aan betaalzuilen moet compatibel zijn met de vele systemen.
Het koelsysteem van de waterstof moet nog aangepast en gestandaardiseerd worden.
Diverse onderdelen moeten ter beschikking zijn.

Green Octopus is een ambitieus plan voor samenwerking rond waterstof tussen de havens van Vlaanderen en Nederland. Enkel spelers krijgen nu even het woord.

Koen Vlaeminck, Senior Business Developer H2 Engie, wijst erop dat bij de diverse waterstof projecten in de wereld er nood is aan steun van partners en dat ook regelgeving en subsidies een groot impact hebben.

Leander Hanegreefs, innovation Projects office Fluxys, ondersteunt het project dat men van aardgas een groen gas moet maken door de CO² eruit te halen. Ook moeten de gaspijpleidingen kunnen gebruikt worden voor transport van waterstof, maar ook nieuwe pijpleidingen zullen nodig zijn. Als transitieoplossing kan in de bestaande aardgasdistributie nu al waterstof worden toegevoegd waardoor de schadelijke uitstoot ook wordt verminderd.

René Schutte, Program Manager Hydrogen Gasunie, meent dat er een rol is weggelegd voor elektrificatie. Omdat opslag van elektriciteit duur is moet men de nodige gasvelden aanleggen waarin waterstof kan worden opgeslagen dat dan wordt gebruikt bij de productie van elektriciteit als het nodig is.

Ook de grote havens in Vlaanderen en Nederland zien in Green Octopus een ambitieus plan voor samenwerking rond waterstof. Zij komen aan het woord:

Thomas Desnijder, Energy Policy Advisor bij North Sea Port heeft zijn zetel heeft in Sas van Gent en coördineert de havens van Gent, Terneuzen en Vlissingen. NSP zou zo’n 450 kton waterstof per jaar kunnen gebruiken. Ook de wisselwerkingen van producten tussen de verschillende vestigingen zijn van belang: bv een verbinding tussen Dow en Arcelor Mittal is al operationeel. Een studie is nog aan gang om gebruik te maken van de verschillende transportmiddelen om waterstof te vervoeren. Bij NSP wordt jaarlijks zowat 22 Mton CO² aangemaakt: dit mag niet worden uitgestoten maar opgeslagen en om opnieuw te worden gebruikt.

Wouter Parijs, Manager Fuel and Energy Transition Havenbedrijf Antwerpen, zegt dat men zoveel mogelijk de fossiele brandstof wil elimineren. Er wordt hard gewerkt aan de transitie bij deze afbouw waarbij de PoA optreedt als een community builder. In dit verduurzamen zien we bv. de test met sleepboten waarvan één zal varen met Methanol en een andere op waterstof. De productie van Methanol wordt ook onderzocht.

Wilco Van der Lans, Business Development Manager Industry & Energy Havenbedrijf Rotterdam, drukt er nog eens op dat de grote havens moeten samenwerken.
De fossiele brandstoffen moeten worden afgebouwd want nu is de PoR verantwoordelijk voor 16 % van de CO² uitstoot van Nederland. Omschakelen naar schone energievoorzieningen is de opdracht voor de toekomst.

Ook de Vlaamse Regering heeft ambitieuze plannen op gebied van waterstof. Johan Hanssens, Secretaris-Generaal van het Departement Economie, Wetenschappen en Innovatie in Vlaanderen, zegt dat Vlaanderen de wil heeft om in de top-5 te komen van de innovatieve kennisregio’s in Europa.

Johan Hanssens, Vlaanderen

Innovatie heeft een groei maar ook een richting en het is grensoverschrijdend. Op gebied van waterstof wil Vlaanderen mede een koploper zijn. De uitstoot van CO² moet worden teruggedrongen en daar waar nodig opgeslagen en hergebruikt.
Het triple Helixmodel van kennisinstellingen, bedrijven en overheid moet uitgebreid worden naar een Quadruple Helix model met een meerlagige overheid en betrokken burgers.

En wat betreft de ambities in Nederland ivm waterstof kom Han Feenstra, Programma Manager Waterstof Ministerie EZK, als laatste aan het woord.
Duurzame waterstof moet de duurzame elektriciteit versterken. Naar de toekomst toe moeten aardgas en fossiele brandstoffen worden vervangen en daarvoor wil Nederland het gidsland zijn op gebied van waterstof.
Er moet dringend gewerkt worden aan wetgeving en regelgeving; ook de veiligheid moet hier worden ingesloten.
Internationale afspraken zijn noodzakelijk voor de transitie energieën en voor waterstof.

Han Feenstra. Ministerie EZK NL

Bert de Colvenaer, voorzitter van de Raad van Bestuur WaterstofNet, roept tot slot nog het WaterstofNet team op het podium en onder een luid applaus wordt deze geslaagde dag afgesloten.

Georges Janssens

Hyundai Nexo
Motor met waterstofcel in Hyundai Nexo